حقيقةً موجب شگفت است . چون علاوه بر آنكه آنها با هم معارضند مشتمل بر غرائب و عجائبى است كه عقل آنها را محال مىشمرد و ذوق سليم آنها را باطل مىكند و عالم وجود و هستى آنها را انكار دارد . و چون شخص باحثِ ناقد بعضى از آنها را با بعضى ديگر قياس كند و پس از آن در آنها تدبّر نمايد ، مىيابد كه از وضع و دسّ و جعل سالم نمانده ، و مبالغات و غرائبى كه در آنها آمده است در اثر جعل راويان صورت گرفته است . و غريب‌ترين رواياتى كه در اين مقام آمده است آنهائى هستند كه از علماء يهود تازه مسلمان شده مانند وهب ابن مُنبِّه و كعب الاحبار روايت شده است ، و يا آنهائى كه از قرائن استفاده مىشود كه أنظار و آراء اين تازه مسلمانان در وضع و دسّ آنها مؤثّر و دخيل بوده است . « 1 » و ما مختصراً در اينجا آنچه را ايشان در تفسير « الميزان » آورده‌اند ذكر مىكنيم : در قرآن مجيد ذكرى از اسم ذو القرنين و تاريخ ولادت و حياتش و نيز از نسبش و سائر مشخّصاتش برده نشده ، كما اينكه دأب قرآن دربارهء قصص گذشتگان بطور كلّى اينچنين است ، بلكه قرآن كريم فقط از سه سفر او ذكرى به ميان آورده است . و آنچه از خصوصيّات و جهات جوهريّهء اين داستان استفاده مىشود آنست كه صاحب اين قضيّه قبل از نزول قصّه در قرآن ، بلكه

--> ( 1 ) تفسير « الميزان » طبع سنهء 1386 ه ق ، ج 13 ، ص 397